{"id":1070,"date":"2017-02-23T18:51:16","date_gmt":"2017-02-23T17:51:16","guid":{"rendered":"http:\/\/myindex.stocki.org\/?p=1070"},"modified":"2021-11-15T13:53:29","modified_gmt":"2021-11-15T12:53:29","slug":"short-economics-course","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/myindex.stocki.org\/pl\/short-economics-course\/","title":{"rendered":"Kr\u00f3tki kurs ekonomii"},"content":{"rendered":"

W poni\u017cszym tek\u015bcie zawieraj\u0105cym poj\u0119cia z zakresu ekonomii wprowadzi\u0142em zar\u00f3wno terminy z g\u0142\u00f3wnego nurtu ekonomii (oznaczone w tek\u015bcie na niebiesko<\/span><\/strong>), jak i z alternatywnego spojrzenia na ekonomi\u0119 (oznaczone na czerwono<\/span><\/strong>).<\/span><\/p>\n

Wszystko zaczyna si\u0119 od szcz\u0119\u015bcia<\/h2>\n

Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, \u017ce ca\u0142a kwestia gospodarki odnosi si\u0119 do trzech poziom\u00f3w szcz\u0119\u015bcia i dyskusji o komforcie, kt\u00f3re odbyli\u015bmy w poprzednich postach. Zasadniczo mo\u017cemy szuka\u0107 dobrobytu<\/span><\/strong>[1]<\/a> i szcz\u0119\u015bcia w \u015bwiecie rzeczy i w komforcie (1. i 2. poziom szcz\u0119\u015bcia) lub w \u015bwiecie relacji (poziom 3.). Jak zobaczymy w tym wpisie, przej\u015bcie z poziomu 2. na 3. nie jest tylko kwesti\u0105 za\u0142o\u017conych cel\u00f3w, ale wybrania zupe\u0142nie innych punkt\u00f3w odniesienia i podstaw poj\u0119ciowych. Na przyk\u0142ad: ka\u017cdy podr\u0119cznik do ekonomii zaczyna si\u0119 od dyskusji na temat rzadko\u015bci<\/span><\/strong>[2]<\/a>.<\/p>\n

Problem w tym, \u017ce rzadko\u015b\u0107 jest poj\u0119ciem z poziomu szcz\u0119\u015bcia 1., a relacji nie mo\u017cna zmierzy\u0107 przy u\u017cyciu \u017cadnej waluty.  Mierzy si\u0119 je przy u\u017cyciu czasu. Jednak relacje wymagaj\u0105 czasu w inny spos\u00f3b ni\u017c opisuj\u0105 go zasady neoklasyczne. Je\u015bli sp\u0119dz\u0119 czas na konsumpcji i b\u0119d\u0119 na przyk\u0142ad ogl\u0105da\u0107 telewizj\u0119, strac\u0119 ten czas (albo de facto<\/em> go skonsumuj\u0119) w taki spos\u00f3b, \u017ce nie zostanie on u\u017cyty do osi\u0105gni\u0119cia 3. poziomu szcz\u0119\u015bcia. Je\u015bli jednak sp\u0119dz\u0119 ten czas na warto\u015bciowych relacjach z lud\u017ami, nie strac\u0119 go, a wr\u0119cz zyskam go na poczet 3. poziomu szcz\u0119\u015bcia. W relacjach czas sp\u0119dzony razem jest czym\u015b wa\u017cnym – jest zyskiem, poniewa\u017c, nie jest naszym zasobem, a celem. Spe\u0142nienie tego celu daje nam skutek uboczny w postaci szcz\u0119\u015bcia. Co wi\u0119cej, podczas gdy znacznie r\u00f3\u017cnimy si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 w kwestii naszych zasob\u00f3w materialnych, jeste\u015bmy absolutnie r\u00f3wni pod wzgl\u0119dem czasu, jaki zosta\u0142 nam dany.<\/p>\n

\"\"

Happy people cc by Gareth Williams at flickr<\/p><\/div>\n

Ten paradoks zosta\u0142 opisany w jednym z list\u00f3w Seneki[3]<\/a>:<\/p>\n

\u201eNic, Lucyllusie, nie nale\u017cy do nas, poza czasem. Dostali\u015bmy od natury na w\u0142asno\u015b\u0107 tylko t\u0119 jedn\u0105 rzecz, tak ulotn\u0105 i chwilow\u0105, \u017ce ka\u017cdy, wed\u0142ug swojej woli mo\u017ce nas wyw\u0142aszczy\u0107 z jej posiadania. Jak\u017ce g\u0142upi s\u0105 \u015bmiertelnicy! Pozwalaj\u0105, by najta\u0144sze i najbardziej bezu\u017cyteczne rzeczy, kt\u00f3re mo\u017cna tak \u0142atwo zast\u0105pi\u0107, zaburza\u0142y ich os\u0105d, gdy ju\u017c s\u0105 w posiadaniu \u015bmiertelnych; ale nigdy nie widz\u0105, \u017ce s\u0105 zad\u0142u\u017ceni w stosunku do najbardziej cennej rzeczy, jak\u0105 otrzymali \u2013 czasu! A jednak czas jest jedyn\u0105 rzecz\u0105 nam u\u017cyczon\u0105, kt\u00f3rej nawet najbardziej wdzi\u0119czny z odbiorc\u00f3w nie jest w stanie sp\u0142aci\u0107.\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n

 <\/p>\n

Kiedy patrzymy na g\u0142\u00f3wne miary dobrobytu i wzrostu gospodarczego<\/span><\/strong>[4]<\/a>, czy to spo\u015br\u00f3d tych neoklasycznych jak PKB<\/span><\/strong>[5]<\/a> i PBN<\/span><\/strong>[6]<\/a>, czy spo\u015br\u00f3d tych bardziej progresywnych jak HDI<\/span><\/strong>[7]<\/a>, mo\u017cemy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nie skupiaj\u0105 si\u0119 one na najwa\u017cniejszym aspekcie \u2013 na tym, co robimy z czasem. Czas najbli\u017cszy jest temu, co ekonomi\u015bci nazywaj\u0105 dobrem publicznym<\/span><\/strong>[8]<\/a> lub wsp\u00f3lnym<\/span><\/strong>.[9]<\/a><\/p>\n

Je\u015bli relacje i skupianie si\u0119 na innych ludziach jest tak istotne, to powinni\u015bmy by\u0107 szczeg\u00f3lnie ostro\u017cni w kwestii zarz\u0105dzania czasem i wymiany<\/span><\/strong>[10]<\/a> naszego czasu na pieni\u0105dze. Tak jak stary mistrz Zen zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 swojego ucznia na \u015bwiadome dzia\u0142ania, Seneka radzi\u0142 Lucyllusowi, by \u201etrzyma\u0142 ka\u017cd\u0105 godzin\u0119 w swoim u\u015bcisku\u201d.<\/p>\n

Czas i zarz\u0105dzanie czasem najprawdopodobniej nale\u017cy do gospodarki kapita\u0142em naturalnym<\/span><\/strong>[11]<\/a>, ludzkim<\/span><\/strong>[12]<\/a> i spo\u0142ecznym<\/span><\/strong>[13]<\/a>.<\/p>\n

Reklama<\/h3>\n
\"\"

cc by Keijo Knutas at flickr<\/p><\/div>\n

A teraz sp\u00f3jrzmy na 1. i 2. poziom szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n

Chocia\u017c reklama nie jest terminem ekonomicznym, w podr\u0119czniku Godwin, do kt\u00f3rego cz\u0119sto si\u0119 tutaj odnosimy, zosta\u0142a wspomniana a\u017c 81 razy. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c to ona tworzy popyt<\/span><\/strong>[14]<\/a> oparty na 1. i 2. poziomie szcz\u0119\u015bcia. Powinni\u015bmy u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce tak naprawd\u0119 jest on lu\u017ano zwi\u0105zany z naszymi prawdziwymi potrzebami. Producent\u00f3w nie interesuje zaspokajanie potrzeb, je\u015bli nie s\u0105 w stanie dostarczy\u0107 produkt\u00f3w lub us\u0142ug na rynek (brakuje poda\u017cy<\/span>)<\/strong>[15]<\/a><\/span> <\/span>nie sk\u0142aniaj\u0105 si\u0119 te\u017c ku zaspokajaniu potrzeb (jak na przyk\u0142ad szczepionka na AIDS) je\u015bli ludzie lub rz\u0105dy nie posiadaj\u0105 pieni\u0119dzy, by za nie stosownie zap\u0142aci\u0107.<\/p>\n

McDonald’s wydaje 1,4 miliarda dolar\u00f3w na reklam\u0119 radiow\u0105, telewizyjn\u0105 i prasow\u0105.  Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce przez taki poziom wyeksponowania jeste\u015bmy \u201ewzgl\u0119dnie\u201d zaznajomieni z t\u0105 mark\u0105, jej produktami i us\u0142ugami. Jak bardzo McDonald’s jest kojarzony z wygodnym \u017cyciem, mo\u017cemy zobaczy\u0107 za ka\u017cdym razem, kiedy nowa restauracja McDonald’s zostaje otwarta w jakim\u015b nowym, egzotycznym miejscu, takim jak Moskwa albo Pekin. Po tym jak syn Fidela Castro powiedzia\u0142, \u017ce McDonald’s i Coca-Cola s\u0105 mile widziane na Kubie, mo\u017cemy spodziewa\u0107 si\u0119 rych\u0142ego otwarcia pierwszej restauracji McDonald’s w Hawanie, jak i tego, \u017ce Col\u0119 b\u0119dzie ju\u017c mo\u017cna kupi\u0107 tak\u017ce poza hotelami na Kubie. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c Coca-Cola jest nie tylko napojem, ale te\u017c symbolem nowego (do tej pory zakazanego dla Kuba\u0144czyk\u00f3w) stylu \u017cycia<\/span><\/strong>[16]<\/a>. W momencie,  w kt\u00f3rym jeste\u015bmy tak podatni na przekaz reklamowy, nie wyobra\u017cam sobie, by jak\u0105kolwiek sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 by\u0142o sta\u0107 na konkurowanie z Coca-Col\u0105 w promowaniu stylu \u017cycia. Pytanie brzmi, jak wiele Kuba\u0144czycy i reszta \u015bwiata wiedz\u0105 o Coca-Coli? Co ciekawe, Coca-Cola zosta\u0142a przywieziona na Kub\u0119 po raz pierwszy w 1906 roku. W Europie najlepiej reklamowali Coca-Col\u0119 \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy przynie\u015bli jej mieszka\u0144com wolno\u015b\u0107 i razem z ni\u0105 w\u0142a\u015bnie Coca-Col\u0119. To skojarzenie Coli z wolno\u015bci\u0105 jest bardzo trudne do wymazania, nawet pomimo tego, \u017ce 9 i p\u00f3\u0142 \u0142y\u017ceczki cukru, kt\u00f3re znajduje si\u0119 w ka\u017cdej puszce Coca-coli, przekracza o 50% dzienne zapotrzebowanie cz\u0142owieka na cukier. Marki takie jak Coca-Cola albo McDonald’s pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c w hollywoodzkich produkcjach, gdzie cz\u0119sto stanowi\u0105 t\u0142o dla wydarze\u0144. Najbardziej zwodniczym miejscem w tej kwestii s\u0105 kampusy uniwersyteckie i szko\u0142y \u015brednie \u2013 miejsca, gdzie \u201ewiedza\u201d i \u201e\u015bwiadomo\u015b\u0107\u201d powinny by\u0107 poszerzane. Moje dzieci mog\u0105 mie\u0107 rano lekcj\u0119 na temat zdrowego od\u017cywiania, po czym na przerwie szko\u0142a pozwala im kupowa\u0107 w szkolnym sklepiku wszystko, co tylko niszczy ich zdrowie. W Polsce Ministerstwo Zdrowia rekomenduje, by nie sprzedawa\u0107 \u201e\u015bmieciowego jedzenia\u201d w szkolnych sklepikach, ale rodzice i tak naciskaj\u0105 na dyrekcj\u0119, by ich dzieci mog\u0142y si\u0119 \u201etru\u0107\u201d. Oczywi\u015bcie nie u\u017cywaj\u0105 takiego okre\u015blenia. Jak mawiaj\u0105 palacze: \u201eWolno\u015b\u0107 jest wa\u017cniejsza od zdrowia i \u017cycia.\u201d Oczywi\u015bcie to samo ma zastosowanie w przypadku tysi\u0119cy innych wp\u0142ywowych, kultowych marek. Specjali\u015bci od marketingu z ca\u0142ego \u015bwiata wydali w 2015 roku oko\u0142o 600 miliard\u00f3w dolar\u00f3w, by przekona\u0107 klient\u00f3w do kupowania ich produkt\u00f3w. Liczba ta por\u00f3wnywalna jest z PKB kraj\u00f3w takich jak Szwajcaria czy Szwecja. Tak wielkie wyeksponowanie na reklam\u0119 skutkuje zmian\u0105 stylu \u017cycia i jest \u017ar\u00f3d\u0142em konsumpcjonizmu<\/span><\/strong>[17]<\/a>. Warto\u015b\u0107 medi\u00f3w i przemys\u0142u rozrywkowego w 2014 roku wynosi\u0142a 1 740 miliard\u00f3w dolar\u00f3w. Oznacza to, \u017ce ogromna cz\u0119\u015b\u0107  tej sumy pochodzi od reklamowc\u00f3w. <\/span>Mo\u017ce nam si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce zdajemy sobie spraw\u0119 z tego, co dzieje si\u0119 na \u015bwiecie.  W rzeczywisto\u015bci jeste\u015bmy bombardowani promocj\u0105 stylu \u017cycia po to, by kupowa\u0107 jak najwi\u0119cej d\u00f3br i us\u0142ug. Poprzez kupno czegokolwiek bardzo trudno jest osi\u0105gn\u0105\u0107 3. poziom szcz\u0119\u015bcia. Jest on najcz\u0119\u015bciej nierozpoznan\u0105 potrzeb\u0105, dlatego reklamodawcy skupiaj\u0105 si\u0119 na 1. i 2. poziomie. Nie ma lepszego sposobu na sprzeda\u017c uzale\u017cniaj\u0105cych produkt\u00f3w, jak poprzez sprzedawanie \u201ewolno\u015bci\u201d. To chyba oczywiste.<\/p>\n

Tworzenie rynku<\/h3>\n
\"\"

Swegway cc by Ben Larcey at flickr<\/p><\/div>\n

Obecnie niemal ka\u017cdy rynek<\/span><\/strong>[18]<\/a> tworzy si\u0119 w oparciu o mechanizm medialno-rozrywkowo-reklamowy. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce poj\u0119cia takie jak „cena” czy „koszt alternatywny”<\/span><\/strong>[19]<\/a> mog\u0105 si\u0119 odnosi\u0107 tylko do tych d\u00f3br, kt\u00f3re mo\u017cna kupi\u0107, a nie do tego, co naprawd\u0119 przynosi szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n

Morgan Spurlock ameryka\u0144ski dokumentalista bada\u0142 rynek McDonald’s. Zdecydowa\u0142 si\u0119 je\u015b\u0107 tylko w McDonald’s przez miesi\u0105c. Za ka\u017cdym razem, kiedy by\u0142 zach\u0119cany przez sprzedawc\u0119 do kupienia wi\u0119kszego zestawu, zgadza\u0142 si\u0119. W przeci\u0105gu pierwszego tygodnia przyty\u0142 4 kg. A po miesi\u0105cu kolejne 11 kg. Poziom cholesterolu by\u0142 u niego o 33% wy\u017cszy ni\u017c kiedy zaczyna\u0142. Lekarze ostrzegali go, \u017ce dieta spowodowa\u0142a powa\u017cne obci\u0105\u017cenie w\u0105troby. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce powr\u00f3t do stanu zdrowia sprzed eksperymentu zaj\u0105\u0142 mu a\u017c 14 miesi\u0119cy[20]<\/a>.<\/p>\n

Wed\u0142ug podej\u015bcia neoklasycznego zaliczyliby\u015bmy McDonald’s do rynku „fast food\u00f3w” i za\u0142o\u017cyliby\u015bmy, \u017ce b\u0119dzie konkurowa\u0142 z PizzaHut, Burger Kingiem czy lokalnymi budkami z hot-dogami. Struktura rynkowa<\/span><\/strong>[21]<\/a> fast food’\u00f3w wydaje si\u0119 podobna do modelu konkurencji doskona\u0142ej<\/span><\/strong>[22]<\/a>. By\u0142aby to prawda, gdyby nie ogromna ilo\u015b\u0107 pieni\u0119dzy, kt\u00f3r\u0105 wydaje si\u0119, by promowa\u0107 i reklamowa\u0107 McDonald’s jako firm\u0119 posiadaj\u0105c\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 warto\u015b\u0107 i oferuj\u0105c\u0105 niepowtarzalne do\u015bwiadczenia. Tak wi\u0119c McDonald’s znajduje si\u0119 raczej w modelu rynku konkurencji monopolistycznej. Co wi\u0119cej, coraz wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 przedsi\u0119biorstw stara si\u0119 wej\u015b\u0107 na ten typ rynku. Stratedzy i specjali\u015bci od zarz\u0105dzania zach\u0119caj\u0105 do tworzenie monopoli, w kt\u00f3rych produkt jest tak unikatowy, \u017ce tylko jedna konkretna firma mo\u017ce go zaoferowa\u0107. Cirque du Soleil czy wina Yellow Label s\u0105 w\u0142a\u015bnie przyk\u0142adami takich wyj\u0105tkowych \u201estrategii b\u0142\u0119kitnego oceanu[23]<\/a>\u201d, kt\u00f3re stoj\u0105 w opozycji do \u201estrategii czerwonego oceanu\u201d (strategia, kt\u00f3ra polega na konkurowaniu przedsi\u0119biorstw mi\u0119dzy sob\u0105). Oczywi\u015bcie dzia\u0142a to na kr\u00f3tk\u0105 met\u0119. Je\u015bli rynek jest atrakcyjny, inne firmy pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej si\u0119 na nim pojawi\u0105. Pami\u0119tajmy, \u017ce wszystkie te koncepcje odnosz\u0105 si\u0119 bardzo dobrze do produkt\u00f3w jako takich, ale coraz cz\u0119\u015bciej przedmiotem sprzeda\u017cy jest \u201edo\u015bwiadczenie\u201d.<\/p>\n

Raport o sp\u00f3\u0142dzielniach McKinsey & Co z 2012 roku proponuje sp\u00f3\u0142dzielniom budowanie strategii w oparciu o sprzeda\u017c unikatowych do\u015bwiadcze\u0144. Innymi strukturami rynkowymi niedoskona\u0142ej konkurencji s\u0105: monopson<\/span><\/strong>[24]<\/a>, konkurencja monopolistyczna<\/span><\/strong>[25]<\/a> i oligopol<\/span><\/strong>[26]<\/a>.<\/p>\n

Tym, co powinno zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 w historii Morgana Spurlocka, by\u0142y efekty zewn\u0119trzne<\/span><\/strong>[27]<\/a>. Nadwaga i problemy z w\u0105trob\u0105 nale\u017c\u0105 do negatywnych efekt\u00f3w zewn\u0119trznych. Je\u015bli jednak spojrzymy na wyniki eksperymentu z szerszej ekonomicznej perspektywy, rzeczywisto\u015b\u0107 b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142a inaczej. Gdyby Spurlock nie porzuci\u0142 tego stylu \u017cycia, tylko w nim trwa\u0142, tak jak robi to wi\u0119kszo\u015b\u0107 Amerykan\u00f3w, to wspiera\u0142by te\u017c inne przemys\u0142y. Po pierwsze jego problemy z w\u0105trob\u0105 wymaga\u0142yby odpowiednich lek\u00f3w, a jego oty\u0142o\u015b\u0107 mog\u0142aby zach\u0119ci\u0107 go do uprawiania sport\u00f3w, czytania poradnik\u00f3w czy ogl\u0105dania program\u00f3w o tym, jak zgubi\u0107 zb\u0119dne kilogramy. Przy odrobinie szcz\u0119\u015bcia dla koncern\u00f3w farmaceutycznych leki na w\u0105trob\u0119 mog\u0142yby wywo\u0142a\u0107 jakie\u015b nieznane medycynie efekty uboczne, kt\u00f3re wymaga\u0142yby zastosowania jeszcze innych lek\u00f3w. Je\u015bli mieliby jeszcze wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia, m\u00f3g\u0142by nawet wyl\u0105dowa\u0107 w szpitalu, gdzie zaj\u0119\u0142aby si\u0119 nim s\u0142u\u017cba zdrowia i koncerny farmaceutyczne. Po zap\u0142aceniu tam pot\u0119\u017cnego rachunku, m\u00f3g\u0142by zdecydowa\u0107 si\u0119 na wykupienie ubezpieczenia na przysz\u0142o\u015b\u0107. Brni\u0119cie dalej w oty\u0142o\u015b\u0107 mog\u0142oby pchn\u0105\u0107 go do zakupu wi\u0119kszego samochodu, spalaj\u0105cego wi\u0119cej benzyny; m\u00f3g\u0142by te\u017c wkr\u00f3tce nie mie\u0107 wyboru i by\u0107 zmuszonym lata\u0107 klas\u0105 biznesow\u0105 itd. Gdy zsumujemy wszystkie poniesione koszty i ofert\u0119 wszystkich zaanga\u017cowanych bran\u017c, oka\u017ce si\u0119, \u017ce wzros\u0142a poda\u017c zagregowana<\/span><\/strong>[28]<\/a> i popyt zagregowany<\/span><\/strong>[29]<\/a>, ale r\u00f3wnie\u017c wzr\u00f3s\u0142 PKB i wska\u017anik HDI. Chc\u0119 tylko przypomnie\u0107, \u017ce w dalszym ci\u0105gu jeste\u015bmy na 1. i 2. poziomie szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n

Poda\u017cowa strona rynku<\/h3>\n
\"\"

Worker cc by NAVFAC at flickr<\/p><\/div>\n

W dalszym ci\u0105gu w naszym rozumowaniu brakuje pewnej kwestii. Za\u0142o\u017cyli\u015bmy \u017ce istnieje nieograniczony popyt, tak jakby kto\u015b, kto staje si\u0119 ofiar\u0105 konsumpcjonistycznej propagandy, mia\u0142 nieograniczone zasoby, i m\u00f3g\u0142 kupi\u0107 wszystko, co tylko zwi\u0105zane jest z danym stylem \u017cycia. Tak jednak nie jest, pieni\u0105dze trzeba zarobi\u0107, albo je zdoby\u0107 w inny spos\u00f3b. Mo\u017cemy to zrobi\u0107 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, zak\u0142adaj\u0105c firm\u0119 partycypacyjn\u0105 lub znajduj\u0105c gdzie\u015b zatrudnienie.<\/p>\n

Wymagania rynku ci\u0105gle wzrastaj\u0105, wi\u0119c aby pozwoli\u0107 ludziom zarobi\u0107 wi\u0119cej pieni\u0119dzy, firmy musz\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 wydajno\u015b\u0107 pracy<\/span><\/strong>[30]<\/a>. Mo\u017ce si\u0119 to odby\u0107 przez automatyzacj\u0119 lub poprzez przerobienie produktu w taki spos\u00f3b, by m\u00f3c wyprodukowa\u0107 go taniej i szybciej. Kszta\u0142ty, opakowania itd. s\u0105 zmieniane w taki spos\u00f3b, by mo\u017cna by\u0142o je produkowa\u0107 automatycznie. Wprawdzie w takie sytuacji zarobki rosn\u0105, ale likwidowane s\u0105 niekt\u00f3re stanowiska pracy, co zwi\u0119ksza bezrobocie.<\/p>\n

Roboty s\u0105 drogie, a zatem automatyzacja wymaga pieni\u0119dzy ju\u017c na samym pocz\u0105tku. Dostawcy produkt\u00f3w i us\u0142ug musz\u0105 szuka\u0107 inwestor\u00f3w i polega\u0107 w du\u017cym stopniu na rynkach finansowych<\/span><\/strong>[31]<\/a>. Takie inwestycje mog\u0105 przynosi\u0107 zyski tylko wtedy, kiedy nast\u0119puje masowa konsumpcja. Dlatego w\u0142a\u015bnie istnieje tak ogromna potrzeba reklamowania produkt\u00f3w na du\u017c\u0105 skal\u0119. Drug\u0105 konsekwencj\u0105 propagandy stylu \u017cycia jest rozw\u00f3j sektor\u00f3w stricte<\/em> zwi\u0105zanych z promowanym stylem \u017cycia. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce produkty szybkozbywalne, w szczeg\u00f3lno\u015bci jedzenie, media i rozrywka, telekomunikacja, elektronika, turystyka luksusowa, czy nieruchomo\u015bci s\u0105 tak atrakcyjne. Zatem praca w tych przemys\u0142ach jest o wiele lepiej p\u0142atna ni\u017c w edukacji, kulturze, opiece spo\u0142ecznej czy nawet w sektorze badawczym. Im wy\u017cej dana osoba jest w organizacyjnej hierarchii firm tego typu, tym wi\u0119ksze s\u0105 szanse, \u017ce zarobi wi\u0119cej<\/span><\/strong>[32]<\/a>.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Rysunek nr 3. Krzywa Lorenza.<\/p>\n

Wed\u0142ug ostatnich danych Forbesa, najlepiej op\u0142acany CEO (kt\u00f3ry zarabia 131 milion\u00f3w dolar\u00f3w na rok) pracuje dla McKesson \u2013 firmy farmaceutycznej. Kolejnymi firmami, kt\u00f3re p\u0142ac\u0105 swoim dyrektorom generalnym po oko\u0142o 60 milion\u00f3w rocznie s\u0105: Ralph Lauren, Vornado Realty, Kinder Morgan (Infrastruktura Energetyczna) i Honeywell.<\/p>\n

Z drugiej strony istniej\u0105 miliony ludzi, kt\u00f3rzy nie chc\u0105c pracowa\u0107 za grosze, albo nie maj\u0105c nawet takiej mo\u017cliwo\u015bci, ko\u0144cz\u0105 jako bezrobotni<\/span><\/strong>[33]<\/a>. W\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 prac\u0119, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c tacy, kt\u00f3rzy pracuj\u0105 za stawk\u0119 minimaln\u0105. Znany nam ju\u017c Morgan Spurlock pr\u00f3bowa\u0142 w innym ze swoich projekt\u00f3w, \u017cy\u0107 przez 30 dni za minimaln\u0105 stawk\u0119 wynagrodzenia, co (jak mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107) okaza\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe. Czasem s\u0142ysz\u0119, \u017ce jest to efekt Zasady Pareto<\/span><\/strong>[34]<\/a> \u2013 czyli tego, \u017ce 80% przychodu zawsze idzie do 20% ludzi. Po\u015br\u00f3d tych 20% najbogatszych znowu ma zastosowanie ta sama zasada, czyli 80% idzie do 20% najbogatszych z najbogatszych. To oznacza \u017ce 4% ludzi posiada 64% ca\u0142ego \u015bwiatowego przychodu, a 0,8% najbogatszych posiada 60,8% przychodu. Jednak\u017ce dystrybucja Pareto, mo\u017ce przyjmowa\u0107 ro\u017cne kszta\u0142ty w zale\u017cno\u015bci od roku czy kraju. Innymi s\u0142owy, nie jeste\u015bmy zdeterminowani przez podzia\u0142 80-20. Co wi\u0119cej, to od nas zale\u017cy, czy najwy\u017cszy przych\u00f3d idzie do producent\u00f3w respektuj\u0105cych zasady sprawiedliwego handlu czy do masowych producent\u00f3w \u017cywno\u015bci. Od naszych decyzji zale\u017cy, kto jest bezrobotny: nauczyciel muzyki czy cz\u0142onek dru\u017cyny pi\u0142karskiej. Nawet je\u015bli zaakceptujemy natur\u0119 nier\u00f3wnej dystrybucji, warto jednak zapyta\u0107, za jakie warto\u015bci, umiej\u0119tno\u015bci, odpowiedzialno\u015bci p\u0142aci si\u0119 takie horrendalne wyp\u0142aty, wy\u017csze nawet ni\u017c zarobki prezydenta Stan\u00f3w Zjednoczonych, kt\u00f3rego stanowisko wydaje si\u0119 ca\u0142kiem odpowiedzialn\u0105 prac\u0105. A jeszcze ciekawsze jest to, kto daje zgod\u0119 na takie p\u0142ace.<\/p>\n

Pieni\u0105dze i ich w\u0142a\u015bciciele<\/h3>\n
\"\"

At an art galerycc by Toledo Museum of Art at flickr<\/p><\/div>\n

Wspomnieli\u015bmy ju\u017c, \u017ce pojawienie si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci gromadzenia zapas\u00f3w spowodowa\u0142o, \u017ce niekt\u00f3rzy ludzie uniezale\u017cnili si\u0119 od wsp\u00f3lnoty. Przez wiele lat ten naddatek inwestowany by\u0142 w ziemi\u0119 i dzi\u0119ki temu najbogatsi stali si\u0119 w\u0142a\u015bcicielami ziemskimi. Wraz z nadej\u015bciem rozwoju technologicznego, kiedy pieni\u0105dze<\/span><\/strong>[35]<\/a> mo\u017cna by\u0142o zarobi\u0107 \u0142atwiej i szybciej poza sektorem rolniczym, pieni\u0105dze zast\u0105pi\u0142y ziemi\u0119. Ludzie <\/strong>zacz\u0119li zarabia\u0107 pieni\u0105dze i chcieli je pomna\u017ca\u0107. To wymaga\u0142o stworzenia ca\u0142ego szeregu nowych instytucji ekonomicznych<\/span><\/strong>[36]<\/a>. Wzros\u0142a rola bank\u00f3w, a wraz z ni\u0105 pojawi\u0142 si\u0119 symbol ekonomii kapitalistycznej \u2013 gie\u0142da papier\u00f3w warto\u015bciowych. Rynki powsta\u0142e przez reklamowanie okre\u015blonego stylu \u017cycia zosta\u0142y zinstytucjonalizowane, na przyk\u0142ad rynek ubezpiecze\u0144 na \u017cycie. Wiele spo\u015br\u00f3d tych nowych  instytucji finansowych ma charakter mityczny, co oznacza, \u017ce nie s\u0105 tym, za co je ludzie uwa\u017caj\u0105.  Wiemy ju\u017c, \u017ce im wi\u0119ksza skala produkcji, tym wi\u0119ksza mo\u017cliwa wydajno\u015b\u0107, wi\u0119kszy popyt na kapita\u0142 i co za tym idzie – wi\u0119kszy zysk. Gie\u0142da papier\u00f3w warto\u015bciowych i inne instytucje finansowe udost\u0119pniaj\u0105 kapita\u0142 na rozw\u00f3j rynk\u00f3w konsumenckich na 1. i 2. poziomie szcz\u0119\u015bcia, umo\u017cliwiaj\u0105c wi\u0119ksz\u0105 poda\u017c. Tylko dla przypomnienia – nie s\u0105 to poziomy daj\u0105ce prawdziwe szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n

Problem z w\u0142a\u015bcicielami akcji jest taki, \u017ce s\u0105 oni anonimowi. Anonimowi i rozproszeni w\u0142a\u015bciciele nie bior\u0105 odpowiedzialno\u015bci ani za swoje dzia\u0142ania, ani za dzia\u0142ania firm, kt\u00f3rych s\u0105 akcjonariuszami. Dzia\u0142aniami gie\u0142dy kieruj\u0105 \u015bci\u015ble okre\u015blone mechanizmy. Wracamy tym samym do dyskusji o determinizmie<\/a>. Cz\u0142owiek mo\u017ce przezwyci\u0119\u017cy\u0107 determinizm poprzez podejmowanie \u015bwiadomych decyzji. Tylko w takiej sytuacji mo\u017ce bra\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 za swoje czyny. Gie\u0142da jest w 100% deterministyczna. Jedynym motywem aktywno\u015bci na gie\u0142dzie jest zysk. Ludzie b\u0119d\u0105 inwestowa\u0107 w dowoln\u0105 firm\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie w stanie im zapewni\u0107 maksymalny doch\u00f3d. Niekt\u00f3rzy inwestorzy staraj\u0105 si\u0119 bra\u0107 pod uwag\u0119, zar\u00f3wno aspekt etyczny jak i finansowy, inwestuj\u0105c jedynie w akcje firm notowanych na specjalnych indeksach etycznych. Inwestorami s\u0105 z regu\u0142y osoby, kt\u00f3re na 1. poziomie szcz\u0119\u015bcia pod\u0105\u017caj\u0105 za maksymalnym zyskiem (a nie jedynie za zaspokojeniem potrzeby jedzenia, seksu czy schronienia).<\/p>\n

Wiemy ju\u017c, \u017ce najwi\u0119cej zarabiaj\u0105 te firmy, kt\u00f3re eksploatuj\u0105 konsumpcyjny styl \u017cycia.<\/strong> Firmy i ich dzia\u0142ania s\u0105 akceptowane przez akcjonariuszy tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo przynosz\u0105 zysk. Firmy b\u0119d\u0105 gotowe p\u0142aci\u0107 menad\u017cerom ka\u017cde pieni\u0105dze, by tylko mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce przyniesie im to zysk. Tak wi\u0119c w praktyce premier czy prezydent, odpowiedzialny za polityk\u0119 fiskaln\u0105, jest w rzeczywisto\u015bci  odpowiedzialny za zabieranie ludziom pieni\u0119dzy, podczas gdy dyrektorzy generalni s\u0105 odpowiedzialni za to, aby ludzie pieni\u0105dze dostawali. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce politycy zarabiaj\u0105 mniej ni\u017c dyrektorzy najwi\u0119kszych korporacji.<\/p>\n

Interwencje rz\u0105dowe<\/h3>\n
\"\"

cc by Rajarshi MITRA at flickr<\/p><\/div>\n

Nap\u0142yw kultury konsumpcyjnej oraz patologiczny wp\u0142yw medi\u00f3w rozrywkowych i reklam zdaje si\u0119 uchodzi\u0107 uwadze wszystkich w\u0142adz. Pewnego dnia otrzyma\u0142em wiadomo\u015b\u0107 ze szko\u0142y mojego syna na temat nocy filmowej z napojami i popcornem, w czasie kt\u00f3rej mia\u0142 by\u0107 wy\u015bwietlany film Pixara z 2015 roku \u201eW g\u0142owie si\u0119 nie mie\u015bci\u201d. Film ten jest niczym wi\u0119cej jak animowan\u0105 wersj\u0105 determinizmu, gdzie emocje i funkcje m\u00f3zgu, spersonifikowane jako bohaterowie filmu, kontroluj\u0105 \u017cycie g\u0142\u00f3wnej bohaterki – 11-letniej Riley. Ojciec dziewczynki decyduje si\u0119 podj\u0105\u0107 now\u0105 prac\u0119 w San Francisco i przeprowadza si\u0119 tam z ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 z ma\u0142ego miasteczka w Minnesocie. Jak mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107, w filmie nie ma \u017cadnego bohatera o imieniu \u201eWolna Wola\u201d, nie ma stabilnej wyspy „Charakteru”, wszystkie \u201ewyspy osobowo\u015bci\u201d, wliczaj\u0105c w to wysp\u0119 „Rodziny” i „Niewinno\u015bci”, mog\u0105 ulec kompletnemu zniszczeniu pod presj\u0105 okoliczno\u015bci i emocji, a pixarowska wersja szcz\u0119\u015bliwego zako\u0144czenia to triumf „Rado\u015bci”, kt\u00f3ry b\u0119dzie trwa\u0142 do kolejnego traumatycznego wydarzenia. Taka wizja podatnego, sterowalnego cz\u0142owieka mo\u017ce przynie\u015b\u0107 realn\u0105 szkod\u0119, jako \u017ce dzieci z \u0142atwo\u015bci\u0105 identyfikuj\u0105 si\u0119 z atrakcyjnymi postaciami. Film ten nakr\u0119cony w kreatywny i technicznie doskona\u0142y spos\u00f3b jest bezmy\u015blnie promowany przez szko\u0142\u0119 nadzorowan\u0105 przez Halifax Regional School Board, kt\u00f3ra twierdzi, \u017ce \u201ezapewnia uczniom wysoki poziom edukacji ka\u017cdego dnia\u201d. Co wi\u0119cej, owa Rada jest finansowana ze \u015brodk\u00f3w Urz\u0119du Miasta Halifax i Prowincji Nowa Szkocja. Przyk\u0142ad ten pokazuje nam zatem, \u017ce kiedy niebezpieczne wp\u0142ywy kulturowe zostan\u0105 uwiarygodnione przez instytucj\u0119,  mog\u0105 zacz\u0105\u0107 funkcjonowa\u0107 jako prawda i oczywisto\u015b\u0107. Je\u015bli spojrzymy na programy nauczania, oka\u017ce si\u0119, \u017ce niemal w ka\u017cdej szkole lub uczelni pod has\u0142em \u201enauki\u201d promuje si\u0119 determinizm .<\/p>\n

Kiedy m\u00f3wimy o roli rz\u0105du<\/span><\/strong>[37]<\/a> w gospodarce, zwykle my\u015blimy o r\u00f3\u017cnych systemach gospodarczych<\/span><\/strong>[38]<\/a>. W socjalistycznych systemach gospodarczych rz\u0105d by\u0142 odpowiedzialny za wszystko. W systemach rynkowych<\/span><\/strong>[39]<\/a> rola rz\u0105du jest zredukowana do takich dzia\u0142a\u0144 jak polityka pieni\u0119\u017cna<\/span><\/strong>[40]<\/a> czy fiskalna oraz kontrola inflacji<\/span><\/strong>[41]<\/a>. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce polityka zagraniczna ka\u017cdego rz\u0105du jest bezpo\u015brednio zwi\u0105zana z gospodark\u0105. Globalizacja jako zjawisko gospodarcze nie zacz\u0119\u0142a si\u0119 w XX wieku. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 wraz z brutalnym wyzyskiem kolonii po tym, jak Kolumb odkry\u0142 Ameryk\u0119. I nie jest to kwestia przesz\u0142o\u015bci. Kilka tygodni temu firma Nestle przyzna\u0142a si\u0119 do tego, \u017ce kupuje kaw\u0119 z plantacji w Brazylii, na kt\u00f3rych by\u0107 mo\u017ce nadal pracuj\u0105 niewolnicy.<\/p>\n

Kontekst mi\u0119dzynarodowy<\/h3>\n
\"\"

cc by UUCSJ at flickr<\/p><\/div>\n

Wspomnia\u0142em ju\u017c w jednym z post\u00f3w<\/a> o zwi\u0105zku mi\u0119dzy zyskami IG Farben a wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Podobne powi\u0105zania z biznesem istniej\u0105 we wszystkich konfliktach na ca\u0142ym \u015bwiecie. Viktor Bout[42]<\/a>, rosyjski biznesmen, kt\u00f3ry w 2010 zosta\u0142 oskar\u017cony o handel broni\u0105 w USA, znany by\u0142 z tego, \u017ce dostarcza\u0142 bro\u0144 w r\u00f3\u017cne cz\u0119\u015bci \u015bwiata, cz\u0119sto wyposa\u017caj\u0105c obie strony konfliktu.<\/strong> Dlatego ci\u0119\u017cko jest wierzy\u0107, \u017ce rynek handlu broni\u0105 nie ma nic wsp\u00f3lnego z interwencjami rz\u0105dowymi. Firmy produkuj\u0105ce bro\u0144 <\/span>r\u00f3wnie\u017c<\/span> mo\u017cna znale\u017a\u0107 na gie\u0142dzie, poniewa\u017c one te\u017c przynosz\u0105 zysk swoim akcjonariuszom. <\/span><\/p>\n

Rz\u0105dy wielu kraj\u00f3w stosuj\u0105 polityk\u0119 protekcjonizmu handlowego, polegaj\u0105c\u0105 na tworzeniu <\/span>barier handlowych<\/span><\/strong>[43]<\/a> do momentu, w kt\u00f3rym b\u0119d\u0105 w stanie zala\u0107 rynek swoimi konkurencyjnymi produktami. Kiedy maj\u0105 <\/span>przewag\u0119 komparatywn\u0105<\/span><\/strong>[44]<\/a>, staj\u0105 si\u0119 piewcami wolnego rynku i wolnego <\/span>kursu walutowego<\/span><\/strong>[45]<\/a>, jako \u017ce wed\u0142ug zasad wolnego handlu, mog\u0105 narzuci\u0107 swoj\u0105 przewag\u0119 ekonomiczn\u0105 i wyzyskiwa\u0107 biedniejsze kraje. <\/span>Czasami agencje mi\u0119dzynarodowe polecaj\u0105 krajom, by wyspecjalizowa\u0142y si\u0119 w danym produkcie w ramach swojej <\/span>polityki strukturalnego dostosowania<\/span><\/strong>[46]<\/a>. Tak sta\u0142o si\u0119 z hodowl\u0105 bawe\u0142ny w Burkina Faso czy z trzcin\u0105 cukrow\u0105 na Kubie. Kraje takie s\u0105 uwi\u0119zione w danym sektorze i staj\u0105 si\u0119 podatne na wszelkie naciski, jako \u017ce s\u0105 uzale\u017cnione od importu absolutnie wszystkiego innego. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce wyzyskiwane, biedne kraje maj\u0105 negatywny <\/span>bilans p\u0142atniczy<\/span><\/strong>[47]<\/a> i praktycznie sponsoruj\u0105 bogate kraje<\/span> <\/span>[48]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Wszystko to \u2013 wojna, wyzysk, protekcjonizm i liberalizacja rynku\u2013 uzasadnione jest s\u0142u\u017cb\u0105 na rzecz wy\u017cszego zysku akcjonariuszy, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 now\u0105 najwy\u017csz\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105. Wiele sp\u00f3\u0142dzielni<\/span> widzi swoj\u0105 szans\u0119 w sprawiedliwym handlu i organicznych produktach, kt\u00f3re zwyk\u0142y by\u0107 produkowane lokalnie i sprzedawane w sp\u00f3\u0142dzielniach spo\u017cywc\u00f3w. Niestety obecnie od obu tych idei odchodzi si\u0119, oddaj\u0105c pole wielkim korporacjom, kt\u00f3re s\u0105 bardziej ni\u017c ch\u0119tne do wykorzystania przelotnej mody na \u201ezdrow\u0105 \u017cywno\u015b\u0107\u201d tylko po to, by m\u00f3c promowa\u0107 swoje marki. Co wi\u0119cej, wielu rolnik\u00f3w produkuj\u0105cych organiczn\u0105 \u017cywno\u015b\u0107 wycofa\u0142o si\u0119 ze starania o certyfikaty organiczno\u015bci, z powodu poziomu biurokracji, na kt\u00f3ry pozwoli\u0107 mog\u0105 sobie tylko wielkie gospodarstwa.<\/p>\n

Rz\u0105dy i pojedynczy politycy s\u0105 uwik\u0142ani w uk\u0142ady z wielkimi korporacjami \u2013 wiele przedsi\u0119biorstw potajemnie wspiera obie strony politycznej sceny, tak aby m\u00f3c wp\u0142ywa\u0107 na jurysdykcj\u0119 po wyborach niezale\u017cnie od tego, kt\u00f3ra partia wygra. Nier\u00f3wno\u015bci w gospodarkach rynkowych bywaj\u0105 chronione, bo zabezpieczaj\u0105 zyski udzia\u0142owc\u00f3w. Prywatna w\u0142asno\u015b\u0107 uznawana jest za \u015bwi\u0119to\u015b\u0107, mimo \u017ce w przypadku firm gie\u0142dowych powoduje, \u017ce grupa nieponosz\u0105cych odpowiedzialno\u015bci, anonimowych os\u00f3b sprawuje w\u0142adz\u0119 nad \u015bwiatem.  Liczby z posta o „5 niewidzialnych wojnach”<\/a> powinny zosta\u0107 powi\u0119kszone o liczb\u0119 zgon\u00f3w spowodowanych przez ub\u00f3stwo i niedo\u017cywienie. Wi\u0119cej ni\u017c 10% spo\u015br\u00f3d 7,3 miliarda ludzi na \u015bwiecie jest chronicznie niedo\u017cywionych. G\u0142\u00f3d na \u015bwiecie jest efektem tego, \u017ce biedni s\u0105 wci\u0105\u017c wykorzystywani przez bogatych tego \u015bwiata. Bogatsi wykorzystuj\u0105 korupcj\u0119 i przewag\u0119 informacyjn\u0105, by sprzedawa\u0107 azbest, pestycydy oraz tyto\u0144 do kraj\u00f3w Globalnego Po\u0142udnia, kiedy w ich w\u0142asnych krajach sprzeda\u017c tych produkt\u00f3w jest albo ograniczona albo ca\u0142kowicie zakazana. Z kolei rz\u0105dz\u0105cych ze s\u0142abiej rozwini\u0119tych kraj\u00f3w o wiele \u0142atwiej jest przekupi\u0107, ni\u017c rz\u0105dz\u0105cych z kraj\u00f3w lepiej rozwini\u0119tych.<\/p>\n

Rozwi\u0105zania<\/strong><\/h3>\n

Rysunek nr 4. Sk\u0142adniki Wska\u017anika Kanadyjskiej Witalno\u015bci Spo\u0142ecznej<\/p>\n

\"\"

cc by JBColorado at flickr<\/p><\/div>\n

Sp\u00f3jrzmy przez chwil\u0119 na rodzin\u0119 jedz\u0105c\u0105 razem posi\u0142ek, wsp\u00f3lnie przygotowany z produkt\u00f3w z w\u0142asnego ogr\u00f3dka. Jak pokazuj\u0105 badania: ich dzieci nie b\u0119d\u0105 mia\u0142y problemu z oty\u0142o\u015bci\u0105, rodzice b\u0119d\u0105 mieli mniejsz\u0105 szans\u0119 na rozw\u00f3d, a wszyscy cz\u0142onkowie rodziny wzmocni\u0105 wzajemne relacje poprzez wsp\u00f3ln\u0105 prac\u0119  przy posi\u0142ku. Ponadto posi\u0142ek b\u0119dzie zdrowszy, co zmniejsza u ich prawdopodobie\u0144stwo leczenia si\u0119 w zak\u0142adach s\u0142u\u017cby zdrowia. Dzi\u0119ki zdrowemu od\u017cywianiu si\u0119, zapewni\u0105 sobie wi\u0119cej substancji od\u017cywczych, przez co nie b\u0119d\u0105 musieli kupowa\u0107 lek\u00f3w ani suplement\u00f3w diety.<\/p>\n

Ale z punktu widzenia konwencjonalnej ekonomii czas sp\u0119dzony z rodzin\u0105 b\u0119dzie uznany za stracony. W zwi\u0105zku z tym takie zachowania, je\u015bli by\u0142yby powszechne, mog\u0142yby podwa\u017cy\u0107 zasadno\u015b\u0107 wielu sektor\u00f3w przemys\u0142u spo\u017cywczego, farmaceutycznego czy s\u0142u\u017cby zdrowia. Mog\u0142oby to nawet doprowadzi\u0107 do zawodno\u015bci rynku<\/span><\/strong>[49]<\/a>. W efekcie spad\u0142by te\u017c PKB.<\/p>\n

W zale\u017cno\u015bci od tego jak by\u0142by mierzony, mogliby\u015bmy spodziewa\u0107 si\u0119 wzrostu we wska\u017aniku szcz\u0119\u015bcia. Zosta\u0142o ju\u017c podj\u0119tych kilka pr\u00f3b zmierzenia tego nowego wska\u017anika, na przyk\u0142ad poprzez Sp\u00f3\u0142dzielczy Wska\u017anik Wsp\u00f3lnotowy u\u017cywany do por\u00f3wnywania miast w rejonie Ontario w odniesieniu do sp\u00f3\u0142dzielczych warto\u015bci i zasad. (https:\/\/ws.onehub.com\/files\/sibymof1<\/a>). Innym ciekawym miernikiem jest Wska\u017anik Kanadyjskiej Witalno\u015bci Spo\u0142ecznej, kt\u00f3rego elementy przedstawione s\u0105 na Rysunku nr. 4 poni\u017cej.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wska\u017anik ten nie uzgl\u0119dnia istoty rodzinnie przygotowanego posi\u0142ku. Uchwyci go za to Globalny Wska\u017anik Domowy (http:\/\/www.globalhomeindex.org\/eng\/index.html<\/a>).<\/p>\n

Aby zmierzy\u0107 w jakim stopniu osi\u0105gany jest 3. poziom szcz\u0119\u015bcia, musimy szuka\u0107 lepszych, bardziej z\u0142o\u017conych wska\u017anik\u00f3w, kt\u00f3re uwzgl\u0119dni\u0105 si\u0142\u0119 \u017cycia rodzinnego, a tak\u017ce si\u0142\u0119 spo\u0142eczno\u015bci pracy oraz wsparcie ze strony w\u0142adz skierowane na rozw\u00f3j spo\u0142eczno\u015bci lokalnych. <\/span>Jednak w relacjach najwa\u017cniejsz\u0105 jednostk\u0105 pomiarow\u0105 nie s\u0105 pieni\u0105dze, ale czas. Indeks oddaj\u0105cy ten aspekt powinien wi\u0119c by\u0107 oparty nie tylko na osobistych deklaracjach, ale tak\u017ce na czasie wykonywania okre\u015blonych czynno\u015bci lub czasie bycia wyeksponowanym na okre\u015blone dzia\u0142anie \u015brodowiska  i bud\u017cecie czasowym.<\/p>\n

Do pewnego stopnia sedno tego podej\u015bcia zosta\u0142o uchwycone w idei time dollars<\/span><\/strong>[50]<\/a> i bank\u00f3w czasu<\/span><\/strong>. Jak dot\u0105d u\u017cywa si\u0119 ich w bardzo ograniczony spos\u00f3b, ale mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie ich rosn\u0105c\u0105 rol\u0119 w przysz\u0142o\u015bci. Problem w tym, \u017ce taka wymiana czasu dzia\u0142a doskonale przy por\u00f3wnywalnych us\u0142ugach. Pomoc hydraulika i opieka nad dzie\u0107mi mog\u0105 by\u0107 wymienne. Ale co by si\u0119 sta\u0142o, gdyby prawnik mia\u0142 zaoferowa\u0107 6 godzin swojej pracy nastoletniej opiekunce do dziecka, kt\u00f3ra mia\u0142aby si\u0119 w zamian zajmowa\u0107 jego dzieckiem przez ca\u0142y wiecz\u00f3r od 6 do 12 w nocy? Mo\u017cemy spodziewa\u0107 si\u0119 r\u00f3\u017cnic popytu i poda\u017cy oraz potrzeby wyceny tych us\u0142ug, co mo\u017ce sko\u0144czy\u0107 si\u0119 tym, \u017ce wr\u00f3cimy do punktu wyj\u015bcia. P\u00f3ki co na ca\u0142ym \u015bwiecie istniej\u0105 setki bank\u00f3w czasu, a ich ilo\u015b\u0107 stale wzrasta. Mo\u017ce podobnie jak mi\u0119dzynarodowe podr\u00f3\u017ce zosta\u0142y zrewolucjonizowane<\/span> przez CouchSurfing<\/em>, dzi\u0119ki kt\u00f3remu ju\u017c ponad 14 milion\u00f3w ludzi wymienia si\u0119 miejscami do spania zupe\u0142nie za darmo, banki czasu mog\u0105 zrewolucjonizowa\u0107 gospodarczy sektor us\u0142ug.<\/p>\n

Niekt\u00f3re interesuj\u0105ce rozwi\u0105zania pojawiaj\u0105 si\u0119, kiedy spo\u0142ecze\u0144stwa gotowe s\u0105 dzieli\u0107 solidarnie swoje dochody. Wiele z tych nowych wska\u017anik\u00f3w notuje wy\u017csze warto\u015bci w krajach, gdzie s\u0105 mniejsze r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy 20% najbogatszych a 20% najbiedniejszych obywateli[51]<\/a>.<\/p>\n

Mo\u017ce ekonomi\u015bci powinni nauczy\u0107 si\u0119, jak tworzy\u0107 inne poj\u0119cia i zasady dla r\u00f3\u017cnych sektor\u00f3w oraz wdra\u017ca\u0107 koncepcj\u0119 niemonetarnych gospodarek, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do gospodarstw domowych, wsp\u00f3lnot i natury, by m\u00f3c opisa\u0107 adekwatnie r\u00f3\u017cne aspekty naszego \u017cycia codziennego. Wska\u017aniki gospodarcze zdecydowanie powinny zajmowa\u0107 si\u0119 tymi aspektami gospodarki – w przeciwnym razie decyzje podj\u0119te na podstawie istniej\u0105cych wska\u017anik\u00f3w s\u0105 nieprzystaj\u0105ce do faktycznego \u017cycia ludzi.<\/p>\n

Rozw\u00f3j gospodarczy wymaga zrozumienia z\u0142o\u017cono\u015bci i wzajemnych zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy zjawiskami gospodarczymi. W tym tek\u015bcie pr\u00f3bowa\u0142em pokaza\u0107, \u017ce w du\u017cym stopniu nasza przysz\u0142o\u015b\u0107 jako ludzko\u015bci, a w szczeg\u00f3lno\u015bci przysz\u0142o\u015b\u0107 naszych firm, zale\u017cy od tego, jak zdefiniujemy sukces. Je\u015bli zdecydujemy si\u0119 skupi\u0107 na zysku, musimy by\u0107 przygotowani na swoj\u0105 przedwczesn\u0105 \u015bmier\u0107 z g\u0142odu i prawdopodobn\u0105 \u015bmier\u0107 innych. Dzieje si\u0119 tak poniewa\u017c ilekro\u0107 maj\u0105 miejsce jakie\u015b nowe odkrycia, to pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej zamieniane s\u0105 one w narz\u0119dzia chciwo\u015bci i zniszczenia. Korzy\u015bci s\u0105 natychmiast r\u00f3wnowa\u017cone przez negatywne konsekwencje. Lekarstwo pozwala nam \u017cy\u0107 d\u0142u\u017cej, ale pozwala te\u017c na d\u0142u\u017csze cierpienie. Pr\u00f3bowa\u0142em zatem pokaza\u0107, \u017ce w gospodarce wszystko jest ze sob\u0105 powi\u0105zane.<\/p>\n

Je\u015bli chcesz poprawi\u0107 swoj\u0105 ekspercko\u015b\u0107, by\u0107 mo\u017ce ekonomi\u015bci nie s\u0105 autorami, po kt\u00f3rych powiniene\u015b si\u0119gn\u0105\u0107 w pierwszej kolejno\u015bci. Dziennikarze \u015bledczy s\u0105 cz\u0119sto odwa\u017cniejsi w m\u00f3wieniu o zjawiskach, kt\u00f3re akademicy maj\u0105 zwyczaj za bardzo upraszcza\u0107. Wypisuj\u0119 poni\u017cej pierwsz\u0105 list\u0119 ksi\u0105\u017cek do przeczytania przygotowan\u0105 wed\u0142ug moich w\u0142asnych preferencji, ze szczeg\u00f3lnym akcentem na firmy partycypacyjne:<\/p>\n